Agmon van der Veen, een gedreven kunstenaar![]() fotografie Michael Ballak |
|
Agmon is een ervaren en veelzijdig kunstenaar met een enorme gedrevenheid, die in de loop van zijn lange schilderscarriere een volstrekt unieke stijl heeft onwikkeld.
Ondanks zijn leeftijd is hij nog dagelijks achter zijn ezel terug te vinden.
Traumatische ervaringen in zijn jeugd hebben zijn kijk op de wereld en de mensen op een onverbiddelijke manier bepaald.
Zijn werk is daarvan een indrukwekkende getuigenis.
certificaat International Academy of Professionals Misschien zijn de schilderijen nog het best te begrijpen of na te voelen als we de beschrijving lezen die Agmon over zichzelf en zijn werk heeft gemaakt in zijn eigen onnavolgbare stijl:
Ik ben een praktizerend kunstenaar.
Door mijn hele leven bezig te zijn met kunst
is het mij nooit gelukt te ontvluchten aan
gedaantes voortvloeiend uit menselijke
gezichten. Alhoewel ik met de dageraad weer opsta en weer word aangetrokken door beeldende visioenen die mij beheksen en die tussen mij
en tussen de realiteit van mijn verleden steeds weer opdagen, schept het mij het onvermogen om te communiceren zoals meerdere mensen,
in de normale omgang.
Ik probeer tevergeefs te communiceren. Juist hier ligt de bron van mijn werk. De schreeuw van eenzaamheid galmt naar verre streken, oneindig, tijdloos. Voor mij is het licht in de tunnel verduisterd, weggevaagt in de mist. Dit is mijn werk. Deze stemmen, deze gezichten, deze mensen uit het verleden en die mij nu omringen, hopeloos zoekend naar houvast. Agmon van der Veen werd in 1932 in Amsterdam geboren. In zijn kinderjaren heeft hij tijdens de oorlog, afgesneden van zijn familie, ondergedoken gezeten in Nederlands Limburg. Door verraad heeft Agmon gedurende zijn onderduiktijd zijn beide ouders verloren. Toen de oorlog voorbij was, bleek dat hij en zijn broer als enige van de familie waren overgebleven. Met de gevolgens van die traumatische gebeurtenissen heeft Agmon zijn hele leven geworsteld en doet dat tot de dag van vandaag nog. Als weeskind en slachtoffer van de holocaust in Nederland ging hij naar Israël. Hij probeerde contact te leggen met andere jonge Israëli's. Later begon hij met zijn schilderlessen op de Bezalel Academie, waar hij samen met andere uitgekozen was om les te nemen bij de bekende kunstschilder Mordechai Ardon. Later heeft hij de prijzen "Helena Rubenstein stipendium" en "Sharet fund" gewonnen voor verdere studie naar eigen keuze. Hij heeft gekozen voor Nederland vanwege haar unieke bijdrage aan de kunsten. Na zijn terugkomst heeft hij zich gevestigd in Beer-Sheva, een stad in de woestijn. Agmon was een van de eerste belangrijke kunstenaars die besloot naar deze hoofdstad van de Negev woestijn te verhuizen. Hij was een drijvende kracht bij het ontstaan van een creatieve sfeer in de stad. Hij is er in geslaagd om rond zijn charismatische persoonlijkheid een groep kunstenaars en artiesten te verzamelen en werd voorzitter van de Kunstenaarsvereniging in de Negev. Zijn huis was altijd een plaats van bijeenkomsten en gedreven discussies over kunst, politiek en het leven zelf. Kunstenaars, dichters, architecten, wetenschappers en mensen met verschillende achtergronden kwamen bij hem elke avond over de vloer om aan een intensieve culturele dialoog deel te nemen. Zijn communicatieve vaardigheden en spontaniteit maakten hem het middelpunt van het artistieke leven in Beer-Sheva . Ook heeft Agmon aan vele studenten lesgegeven, onder andere in het cultureel centrum Beit-ha Am, op het gymnasium, op de avondschool "Ort", op de school voor visuele kunsten en privé in zijn studio. Vele van zijn leerlingen zijn later bekende kunstenaars geworden. Rond zijn vijftigste heeft hij besloten om Beer-Sheva te verlaten en zich te vestigen in Tel-Aviv, een bruisende culturele stad. Voor zijn vertrek uit Beer-Sheva won hij de publieksprijs van het culturele blad "Pargot". Zijn unieke bijdrage aan de stad werd beloond met een "Gouden Kameel" voor zijn inzet voor de cultuur in de regio. Na een aantal jaren in Tel-Aviv besloot Agmon naar zijn geboorteland terug te keren omdat hij de onweerstaanbare behoefte had zich met zijn oorsprong en de herinneringen aan zijn familie, die er niet meer is, en zijn verloren kinderjaren te verenigen. Agmon stichtte een gezin in Israël en kreeg kinderen en kleinkinderen. Vandaag leeft Agmon nog steeds in Nederland, gaat vaak naar Israël om zijn te bezoeken of om zijn nieuwe werk tentoon te stellen. Agmon's werk kan in vijf periodes ingedeeld worden, gebaseerd op essentiële veranderingen in zijn artistieke stijl: 1 De eerste periode kan de "Post Bezalelperiode" genoemd worden.
Hierin bevinden zich twee fases: de figuratieve expressionistische stijl
( "Familie in de Woestijn" en "Figures in black cylinders") en later een abstract kubisme
("The eternal Jew"). 2 De tweede periode - in Beer-Sheva: hier ontstaan schilderijen als "A girl in green", "Women in a window", "Nude in red and green". De volumineuze figuren zijn beïnvloed door de Japanse schilderkunst in een semi-figuratieve kubistische stijl, geïnspireerd door de oorlogen in Korea en Vietnam. De bruine kleuren verdwijnen en de basis van rood, blauw en primair groen verschijnt op de grote draagvlakken. De composities zijn fascinerend door hun vaste afstanden en door de omvang van de figuren, maar ook door de figuratieve tint die geïntroduceerd is in deze basisvormen. 3 De houtskool tekeningen. Hoewel een stijl op zich vormen, blijven ze toch verwant aan zijn olieverfschilderijen. Zijn houtskooltekeningen zijn figuratieve, expressieve afbeeldingen van mensen of dieren: een duif, een vrouw, kinderen. Vervaardigd met een accurate tekentechniek in een schematische compositie, met ritmische bewegingen van een trefzekere hand die de houtskooltechniek beheerst en objecten creëert met een harmonieuze hechte textuur. In de loop der tijd voert hij spanningsvelden op tot een abstract niveau. 4 Tel-Aviv periode. In die periode maakt Agmon een doorbraak met een unieke stijl: impressionistische/ expressionistische abstractie. De stijl is kenmerkend door de veelomvattende streken van de kwast, punten en lijnen als bij de Pointillisten (Seurat, Signac). In fauvistische kleuren creëert hij een lyrische textuur van diep donkere schaduwen met een spontane schetsvariatie. Herinneringen aan kinderjaren, landschappen tegen een donkere achtergrond en het onheil van niet voorspelde verwachtingen weerspiegelen een zeer donkere periode van de mensheid. In deze serie schilderijen zijn nummers en letters gebruikt die gekerfd staan in de armen van de slachtoffers, nummers die getatoeëerd zijn en die terug doen denken aan een tijd die ons niet veel heeft geleerd. Deze schilderijen, die uitbarsten in emotie, vormen zijn afrekening met verdrongen herinneringen. Toch blijft hij een kunstenaar met een breed ontwikkeld sociaal gevoel voor de mensheid, waarbij hij een lyrische distantie weet te bewaren, ondanks de stortvloed van emoties, symbolisch uitgevoerd door vormen, kleur, vlekken en lijnen in de eeuwenlange traditie van de schilderkunst. 5 De Nederlandse periode kunnen wij in drieen onderverdelen: -Landschappen in witte kleuren getiteld "Wit Woestijn".
De Israëlische kunst heeft een proces van diverse belangrijke veranderingen ondergaan dat parallel loopt met dezelfde veranderingen in de wereld. Elk werk van een Israëlische kunstenaar kan men in een bepaalde stijl indelen, afhankelijk van zijn karakter, zijnideologische identiteit en de invloeden van de tijd en zijn omgeving. Agmon vertegenwoordigt een veelbetekenende schakel in de Israëlische kunst door een unieke combinatie van fauvistisch expressionisme en abstract impressionisme. Zijn kunstwerk vormt een belangrijke stadium in de artistieke dialoog die al sinds de jaren zestig en tot nu toe voortduurt. Hij is de grondlegger van een schilderstijl met een sterke subjectieve expressionistische manifestatie, die niet terugvalt in het literaire symbolisme. Agmon vult een lacune in de in die tijd verwaarloosde expressionistische stijl. Zonder vooraankondiging, maar juist in de heftigheid van zijn artistieke en psychologische persoonlijkheid, stortte hij zich daarin. Tijdens zijn vijftigjarige creatief werk heeft Agmon nooit de traditionele schildersinstrumenten - penseel, potlood, kwast, doek en verf - opgegeven. Hij heeft nooit de schilderkunst verlaten om zijn emotionele en conceptuele wereld te uiten. Agmon schept een dualistische link tussen hemzelf en het doek, waarbij hij de buitenwereld observeert en vasthoudt. De buitenwereld neemt hij waar door zijn gevoelens en emoties die zonder voorafgaande meditatie spontaan tijdens het werkproces verschijnen (de zogenaamde "stroom van bewustzijn"). Hij "takes the line for a strolp" (de lijn gaat wandelen) in Paul Klee's woorden. Van een punt naar een lijn en van een lijn naar een vorm en van een vorm naar een vlek. Zijn symbolisme is suggestief en gesloten. De krachtige emotionele expressie is gedurfd en nadrukkelijk aanwezig als in de fauvistische taal van Matisse en zijn opvolgers. Zijn beladen expressionisme is niet ontwikkeld tot hoekige vormen. Hij blijft bij de ronde lijn die levenslust en liefde uitstraalt. Agmon blijft een levensgenieter, houdend van mensen, houdend van vrouwen. Ondanks de harde klappen in zijn leven heeft hij zijn gevoel van bewondering voor het levensmysterie en zijn liefde voor de mens niet verloren. Hij blijft de intense schoonheid van de wereld bewonderen, zowel de uiterlijke als de innerlijke. De schaduwen, pijn en verderf, zijn getransformeerd in de kleurrijke bloei van zijn kunstenaarschap. Agmon voelt op natuurlijke wijze de filosofische zin van Martin Buber - "me-you". De stelling van "ik alleeen" "jij alleen" werkt niet voor Agmon. Alleen "ik-jij" samen vormen wij een humanistisch geheel. Agmon houdt van de mens en streeft in zijn kunstwerk naar een dialoog met de omgeving. Agmon schept in de geest van Dada en Zen zonder voorbereiding en zonder duidelijke voorstellingen. Tijdens zijn weg naar de schepping "zoekt en vindt" hij, in Picasso's woorden. Het kunstenaarschap is voor hem een wijze van bidden tot God. Het is strikt persoonlijk, de toeschouwer uitnodigend samen te bidden en meningsverschillen te overbruggen. Door middel van vorm en symbolen roept het werk weerklank op bij de toeschouwer. Agmon vertegenwoordigt een belangrijke etappe in de ontwikkeling van een expressionistische stijl in de Israelische kunst. Dat is geen anachronisme. Hij is er in geslaagd een innovatieve stijl te ontwikkelen door de spannende combinatie van Impressionisme en abstract Fauvisme. Het is niet alleen vernieuwend voor de Israëlische kunst, maar voor de hele kunstwereld. De kunst van Agmon geeft op expressieve wijze een confrontatie van de mens met de duisternis van het heelal weer. Door middel van zijn werk verlicht hij het leven en geeft ons een houvast. In tegenstelling tot Berginan en Kirkegaard strijdt hij tegen de duisternis en de somberheid en tracht het theater van het leven te verlichten met vreugde en optimisme. Zoals de woorden van Sigmund Freud, is Agmon's werk een meditatie tussen "Eros en Tanatos", tussen het leven en de vernietiging. De zege van uitbarstende levenslust die spettert door zijn schilderijen overwint de angst en ellende die hij meedraagt. Het werk van Agmon bezorgt de kijker een catharsis (de sublieme reiniging). De onmacht waarin hij zich in zijn leven bevindt dwingt hem het leven als verzinsel te beschouwen, als een circus of maskerade, waar de grimmige naakte waarheid zich schuilhoudt. Agmon laat zich niet meeslepen door de wanhoop en dwingt ons door zijn werk een illusie van daglicht te verankeren, plezier en liefde te verheffen tot een humanistisch credo waaraan hij zich noch altijd houdt - in zijn leven en in zijn werk. |
Dr. Birgitte Blitterswijk, kunsthistoricus over Agmon:
Expressieve -en kleurrijke gezichten met indringende en gespannen gelaatsuitdrukkingen ... Emotionele spanningsvelden zijn een veel terugkerend thema in het werk van de schilder Agmon van der Veen. "Het is mijn onderbewustzijn dat ik weergeef, het verleden, het heden en de toekomst... "
Schilderen betekent voor hem, naast de uitdaging van het zoeken naar de artistieke mogelijkheden en grenzen, vooral ook het kunnen uiten van gevoelens en gedachten over pijnlijke onderwerpen die hij met woorden moeilijk kan omschrijven. Zo volgen de composities en kleuren de stemmingen van de kunstenaar.
Yigal Vardi, beeldend kunstenaar en schrijver over Agmon:
Holocaust: Op de Berg Sinai 11 : "Jij Bent Alleen"
De vermaarde kunstenaar Agmon van der Veen weerspiegeld in zijn prachtige, gedurfde schilderwerken de identiteit en positie van de mens in de wereld. Als overlevende uit de Holocaust geeft Agmon zijn ervaringen uit die tijd weer.
In bredere zin is het de universele afbelding van menselijk leed overal ter wereld. Theologen trachten de Catastrofe te vergelijken met het opnieuw ontvangen van de stenen tafelen op de berg Sinai. Alleen nu staan maar drie worden gekerfd:
"Jij Bent Alleen".
Door middel van de schilderkunst maakt Agmon op virtuoze wijze een afbeelding van de eenzame mens vanaf de geboorte tot zijn dood, de mens in ballingschap die op communicatieve problemen stuit.
Die gedachte ontleent Agmon aan de beroemde Duitse filosoof Maaitin Heideger, die sprak over "eruptie" van de mens vanaf zijn geboorte tot het einde van zijn leven. De mens klampt zich vast aan de omgeving maar het verlost hem niet van het knagende gevoel van eenzaamheid... want God zwijgt.
De figuren uit Agmon's schilderijen zijn humaan en meelevend, toch bevinden zij zich in de klauwen van het kwaad, apathie en de indifferentisme van de medemens.
Agmon van der Veen slaagt erin om de menselijke ziel in een diepere betekenis af te beelden waarbij hij zijn hoop op een sprankje licht niet opgeeft. Zoals de filosoof Martin Buber schreef over de verbintenis tussen de individuen:
"Elke individu apart bevindt zich in gebreken en tweestrijd, alleen samen vormen ze een eenheid".
Agmon doet de plastische kunst naar zijn bron terugkeren: lijn, kleur, compositie en vorm leiden tot een indrukwekkende symbiose.
Met zijn liefde voor medemens, met een knipoog en ironie, met lach en een traan probeert de kunstenaar het geheim van het leven te doorgronden.